Home / فلسفه و تاریخ / تقسیم بندی کلی از تاریخ کورد براساس مفهوم میترا

تقسیم بندی کلی از تاریخ کورد براساس مفهوم میترا

تقسیم بندی کلی از تاریخ کورد براساس مفهوم میترا (قرارداد/پردیس):
رهایی سیاسی کورد، جز با «خودآگاهی تاریخی» میسر نمی شود و برای این کار باید به مفهوم سازی تاریخ کورد بپردازیم. مفهوم سازی تاریخ کورد، جز در قالب ارائه ی نظریه ای عمومی در مورد تاریخ، امکان پذیر نیست. البته فعلا امکانات مفهومی برای بازسازی تاریخ کورد را در قالب نظریه ای عمومی نداریم یا حداقل من (نگارنده) این توانایی علمی را ندارم. زوایای تاریکِ بسیاری از تاریخ کورد و کنش و واکنش ملت های همسایه با آن وجود دارد که تا دریافت اطلاعات بعدی، ارائه ی هرگونه نظریه در حد فرضیه ای بیش نخواهد بود. تقسیم بندی ای که ما از دوره ی باستان، میانه و معاصر ارائه دادیم، مطابق با تقسیم بندی عمومی تاریخ است نه تاریخ کوردی! اگر بخواهیم تاریخ کورد را دوره بندی کنیم، می توان آن را به چهار دوره تقسیم کرد:
دوره ی اول (میترای قرارداد/پردیس) از مادها تا گئوماتا و فره ورتیش را شامل می شود که تئوری و عمل عین هم هستند. یعنی جنبش های کوردی، هم منطق عمل کوردی با مولفه های ذکر شده را دارد، هم خودآگاهیِ کلاسیک قومی را! (نه خودآگاهی ملی و ناسیونالیستی مدرن). مادها، هم به تمایز خویش از سایر اقوام آگاه بودند و خود را قومی جداگانه با نمادها و زبانِ مشخص، تعریف می کردند و هم دارایِ مؤلفه های هویت خواهی چون آزادی (زیستی و سیاسی)، عدالت برابری، دموکراسی توافقی، فرهنگ اروتیک و… بودند. این اتحادِ تئوری و عمل تا دوره ی گئوماتا و فره ورتیش ادامه دارد. در واقع، هم میترا/قرارداد (نفی قیّم سیاسی و توافق داخلی) و هم میترا/پردیس (زمینی بودن و فرهنگ اروتیک) است.
دوره ی دوم (میترا/پردیس) تاریخ کورد با مزدک آغاز می شود و با خرمدینان پایان می یابد که منطقِ عملِ کورد با مؤلفه های ذکر شده، همچنان تداوم دارد اما خودآگاهی قومی آن یا از هم متلاشی شده است و یا ما به دلیل نبود منابع بی طرف و از بین رفتنِ منابع، اطلاعی از آن نداریم. وظیفه ی مورخ آن است که آنچه را در این جنبش ها، هستی ای بیرونی داشته است، درونی و خودآگاه کند. چون مورخ، صرفا تماشاگر نیست بلکه باید آنچه را که در تاریخ اتفاق افتاده است، در ذهن خویش بازسازی کند و آنچه را که ناخودآگاه و غریزی بوده است در قالب مفاهیم، خودآگاه و درونی سازد. در این دوره، کوردها تمایز خویش را در قالب مفاهیم طبقاتی و جنگِ سمبلیکِ مفاهیمِ کلی نشان می دهند. خودآگاهی قومی جای خویش را به تمایز خواهیِ غریزی و سمبلیک می دهد. میترا/پردیس، اصل مسلم جنبش مزدک، خرمدین و خرمدینیان است. در مزدک هنوز میترا/قرارداد باقی مانده اما در خرمدینان، اولویت به میترا/پردیس داده شده و میترا/قرارداد در آستانه ی فراموشی قرار گرفته است، غافل از اینکه میترا/پردیس در چهار چوب میترا/قرارداد معنی می دهد.
دوره ی سوم (میترا-زرتشت) بعد از خرمدینان دوره ی سوم تاریخ کورد، آغاز می گردد که می توان از آن تحت عنوان دوره ی انحطاط یاد کرد. این دوره تا آغاز ناسیونالیسمِ مدرن را شامل می شود. تا آنجایی که ما از تاریخ بهره برده ایم، هم منطق عمل کورد با مؤلفه های ذکر شده به محاق فراموشی سپرده شده است و هم جنبش های کوردی در لفافه ی دین و عرفان بروز می یابد و هم، خبری از خود آگاهی قومی نیست تا تمایز خویش را با بیانی مذهبی و قبیله ای نشان دهد. در این دوره عملِ سیاسی کورد با فکر ایرانی/اسلامی آغشته شده است و سمبل های کوردی را همانند میترای عرفانی شده از زاویه ی دید ایرانی/عرفانی تفسیر می کنیم. سوژه ی اصلی تاریخ نگاری دوره ی انحطاط کوردی، عرفان و عرفانی شدن میتراست که هنوز هم درگیر آن هستیم و درگیر جواب این سؤال که چرا ناسیونالیسمِ مدرنِ کورد از دل تکایا، زاده شده است؟ اگر سوژه ی اصلی تاریخ نگاری دوره ی اول کورد، میترا/قرارداد با مؤلفه های آن همراه با ماد به شکل قومی آن است، و سوژه ی اصلی دوره ی دومِ تاریخ نگاری کورد، میترا/پردیس بدون قومیت ماد است، سوژه ی اصلی دوره ی سوم، دوره ی انحطاط (میترای ایرانی/عرفانی شده) و گذار از حماسه و تراژدی به عرفان و عدم کنش است که در این دوره، نه از خود آگاهیِ قومی ماد خبری است و نه از میترای مقدم پیمان/پردیس! در دوره ی انحطاط، خودآگاهی قومی و تمایز خویش با دیگری به فراموشی سپرده شده است و در قالب دین و یا اقلیت دینی به نمایش گذاشته می شود.
کوردها در این دوره تمایز خویش را نه به شکل خودآگاه، بلکه به طور غریزی و نمادین نشان می دهند. در واقع در این دوره، نه تنها خبری از خودآگاهی قومی نیست بلکه مؤلفه های منطق عمل کورد نیز، در لفافه ی عرفان و دین پیچانده شده و یا گاهی کلا فراموش شده است. اهمیت شورش خرمدینان در آن است که عمل تراژیک کوردی، جای خود را به عرفان/تسلیم می دهد و ناسیونالیسم کوردی که از دل عرفان زایش می یابد، پارادوکسی در دل خویش دارد. پارادوکس، شورشِ تراژیک و در عین حال تسلیم/عرفان است. شورشیان، عملا در حال شورش هستند اما در تئوری، تسلیم همان کلیتی هستند که در پی فروپاشی آنند. یعنی با عمل در پیِ شکستن همان کلی هستند (مثلا کلیت ایران) که در تئوری اسیرش شده اند.
دوره ی چهارم (میترای قرارداد وارونه و گسسته از پردیس) در این دوره آغاز ناسیونالیسم مدرن به ظهور می رسد که من تحت عنوان «احیایِ کوردیت ناقص» یا «شکل بی محتوای ناسیونالیسم» از آن نام می برم. در این دوره شکل کوردیت که شاملِ خود آگاهی قومی است، احياء می گردد اما محتوای کوردیت که همان منطق عمل کوردی است به طور غریزی، صرفا رسوباتی از آن باقی مانده است و یا گاهی کلا در محاق فراموشی قرار می گیرد. به دلیل خودآگاهی سیاسی، میترا/قرارداد به شکل ناخودآگاه اما وارونه، حضوری ناملموس دارد. اما میترا/پردیس، از کنش سیاسی، گسسته و در شعرِ فولکلوریک و ادبیات، خانه کرده است. تضادی بین جنبش های سیاسی کوردی و هویت میترایی ایجاد شده است. از سویی میترا/قرارداد وارونه شده است و به جای توافق با احزاب کوردی، دست توافق به سوی دیگری ها دراز شده و در عین حال، خواهانِ دشمنی با خودی ها است. از سوی دیگر میترا/پردیس از سیاست گسسته و به شعر و ادبیات پیوسته است. در نوشتن تاریخ معاصر کوردی و برای درک میترای به هم پیوسته (قرارداد/ پردیس) باید «روح پردیسی فولکلوریک» و «روح پیمانی سیاست» را در رابطه ی دیالکتیکی تحلیل کرد تا بتوان سنتزی از آنرا با خودآگاهیِ قومی تلفیق نمود و به گسست فرهنگ (میترا/پردیس) از سیاست (میترا/قرارداد) پایان داد.
هێرش قادری
image_print

test@ggma.com'

ذکریا (هێرش) قادری، استاد پیشین دانشگاه علوم تحقیقات کرمانشاه و مدرس پیشین دروس تاریخ و فلسفه غرب میباشد. ایشان دارای دکترای علوم سیاسی از دانشگاه علوم و تحقیقات تهران میباشد.

About ‌هێرش قادری

test@ggma.com'
ذکریا (هێرش) قادری، استاد پیشین دانشگاه علوم تحقیقات کرمانشاه و مدرس پیشین دروس تاریخ و فلسفه غرب میباشد. ایشان دارای دکترای علوم سیاسی از دانشگاه علوم و تحقیقات تهران میباشد.

Check Also

قلعه کوردستان

د. هێرش قادری مقدمه در قلعه حیوانات، هنگامی که اسب و خر و گاو به …

دین اجتماعی میترای مادی و دین سلسله مراتبی زرتشت

زرتشت در مقابل میترای مادی (قرارداد/پردیس) نظم الهیِ اشه را بنیان گذاشت و نظم سیاسی …

سه آفت عقل معاصر کوردی

سه آفت عقل معاصر کوردی(1) هێرش قادری لازمه‌ی هر جنبش جدیدی، تئوری جدید و متناسب …