Home / فه‌لسه‌فەومێژوو / گێڕانەوەی هەقایەتی بزواندنی هەستی نەتەوایەتییە بە ناوی مێژووەوە

گێڕانەوەی هەقایەتی بزواندنی هەستی نەتەوایەتییە بە ناوی مێژووەوە

هیچ گومان لەوەدا نییە کە یەکێک لەو بوارانەی کە کورد تێیدا کۆڵە، بواری مێژووە. ئەگەر بەراوردی کورد بە نەتەوەکانی دراوسێمان بکەین ئەوا هەژاریمان بە ڕوونی لەو بوارەدا دەردەکەوێت. نەتەوەی ئەرمەن کە ژمارەیان کەمتر لە سێ ملیۆن کەسە کەچی بە دەیان لێکۆڵینەوەی زۆر نایابیان بە زمانی ئینگلیزی لەسەر ئیزیدییەکان هەیە ئەمە جگە لەوەی سەدانیان بە زمانی ئەرمەنی لەسەر هەمان بابەت هەیە. ئێمە بە کوردی ڕەسەن ناویان دەهێنین، کەچی دەگمەنە کە لێکۆلینەوەیەکی زانستی متمانەپێکراومان لەسەریان هەبێت. ئەمڕۆ بۆ لێکۆڵینەوە لە مێژووی کورد لە سەرەتای ئیسلام و پێش ئیسلامدا، یەک بەرهەمی ئەکادیمی باش نییە کە لە زانکۆیەکی کوردستانەوە دەرچووبێت و بتوانیت متمانەی بکەیتە سەر و بە دەگمەن کتێبی ئەکادیمیی کوردی لەسەر ئاینی یارسانی و ئێزدی دەبێنیت.
واتە بۆشایییەکی زۆر گەورەمان لە بواری مێژوودا هەیە کە بوارێکە بۆ کورد زۆر گرنگە. بوونی ئەم بۆشایییە وای کردووە کە کۆمەڵگەی کوردی بە گشتی نائاشنا بێ بە مێژووی خۆی. لە هەمان کاتدا دەرفەتی دروست کردووە کە هەندێک بەڕێز بێن قسە لەسەر مێژوو بکەن کە هێشتا لە مانای مێژووتۆمارکردن نەگەیشتوون. جا بەهۆی ئاسانی پەیوەندی لەسەر فەیسبوک، زۆرجار ڤیدیۆی خەڵکانی جیاوازم بۆ دەنێرن بە مەبەستی ئاگادارکردنەوەم لە بۆچوونی ئەو کەسانە لەسەر مێژووی کورد. با بزانین خەڵک بە گشتی چۆن بزانێت کامە مێژووە و کامە هەقایەت گێڕانەوەیە و چۆن لە یەکتری جودایان بکاتەوە؟
مێژوو بابتێکی زانستیە و هەوڵێکە بۆ تێگەیشتن لە رووداوەکانی ڕابردوو بە متمانەکردنە سەر بەڵگەی جیاوازی تۆماری مێژوویی، شوێنەواری، زمان و زۆر لایەنی تری فەرهەنگی. لە کاتێکدا کە چیرۆک هەوڵێکە بۆ گێڕانەوەی بابەتێک بە بەکارهێنانی توانای خەیاڵاتی چیرۆکنووس و جوانکردنی شێوەی گێڕانەوە. زۆربەی جار چیرۆک لەغاوی خەیاڵات بەر دەدا بۆ ئەوەی جیهانی گێڕانەوە ڕەنگاوڕەنگ بکا. هەرچەندە هەندێک چیرۆک بابەتەکەی ڕووداوی ڕاستییە بەڵام شێوەی گێڕانەوە و ترشوخوێ‌کردنی بەشێکی گرنگی کاری چیرۆکنووسییە.
جا بۆ ئەوەی کە ئاگادار بین بابەتەکەمان لە مێژوونووسینەوە نەبێ بە چیرۆکنووسین، دەبێت هەمیشە متمانە بکەینە سەر بەڵگە هەمەجۆرەکان کە ئاماژەم پێیان کرد. بۆ نموونە من کە کوردم خۆش دەوێت و حەز دەکەم شتەکان لە بەرژوەندی ئەواندا بێ، ئەگەر متمانە نەکەمە سەر بەڵگە مێژوویییە هەمەجۆرەکان ئەوا حەزەکانم خەیاڵات دەبەن بۆ جیهانێک کە هەمووشتێک کوردییە و هەمووشتێک لە بەرژوەندی کوردە. بە مەبەستی ئەوەی کە ڕێ لەوە بگرم، متمانەکردنە سەر بەڵگەکان و ئەو هەوڵەی من خاو دەکەنەوە و دەیخەنەوە سەر ڕێچکەیەک کە دەیکاتەوە بە مێژوونوسین. لەبەر ئەوە هەتاوەکوو ڕێ بە خەیاڵات و بیروبڕوای خۆمان بدەین کە کۆنترۆڵی نووسینەوەی مێژوونوسینمان بکا، ئەوا مێژووەکە زیاتر سیاسییانە و ئایدۆلۆژییانە دەبێ و نزیک دەبێتەوە لە هەقایەت گێڕانەوە و پێچەوانەکەشی ڕاستە. زۆرکەس کە مێژوو دەنووسێت لەژێر ئەو کاریگەرییەدا بابەتەکەی زانستی نابێ. نموونەش بەگشتی ئەو مێژووەیە کە لە وڵاتی تورکیا و سوریا و عێراق و ئێراندا بەگشتی دەنووسرێ. لە تورکیادا زۆربەی شتەکان لە بەرژەوەندی تورک و لە ئێراندا لە بەرژوەندی فارس و لە سوریا و عێراقدا لە بەرژوەندی عەرەب دەنووسرێت. ئەوە وا دەکا کە کتێبی مێژووییی ئەو وڵاتانە بە ئاگاوە بخوێنرێتەوە و بێ ڕەچاوی ئەو ڕاستییە، مرۆڤ سوودی زانستی لە کتێبی ئەو وڵاتانە نابینێ. کەسمان لە ڕابردوودا نەژیاوین کەس ناتوانێت بڵێ ئەو مێژووە لە سەداسەد ڕاستە، بەڵام هەتاوەکوو متمانە بکرێتە سەر بەڵگەی جیاواز و سەرچاوەی هەمەجۆر، ئەوا نووسینەوەی مێژووەکە زیاتر نزیک دەبێتەوە لە ڕاستی نەک لە سەداسەد ڕاست بێ.
جا کوردیش لەم بوارەدا کەمتەرخەمی نەکردووە و بەهۆی ئاسانی و دەرفەتی سۆشیال میدیاوە هەندێک بەڕێز خۆشیان ماندوو ناکەن کە شتەکانیان بخەنە سەرکاغەز و لەسەر هەمان رێچکە بە ئارەزووی خۆیان خەریکە جیهان دەکەن بە کوردی. بۆ نموونە بەڕێزێک کە لەسەر مێژوو قسە دەکا، دێ دەڵێ کە وشەی قیبلە، بنەچەکەی لە (کۆی بلەکان)ەوە هاتووە، لەبەر ئەوەی ئەمە پەیوەندی بەو کەسانەوە بووە کە سەر بە ئیبراهیم بوون و وشەکە کوردییە. ئەم بۆچوونە لە سەداسەد متمانە دەکاتە سەر خەیاڵاتی ئەو کەسەی کە ئەو بۆچوونە دەدا. لەبەر ئەوەی کە وشەی (قبلة) لە عەرەبیدا مانایەکی ڕوونی هەیە و پەیوەندی بەوەوەیە کە موسوڵمانەکان ڕووی تێ دەکەن و وشەکە ڕەسەنە لە عەرەبیدا و چەندین وشەی تری لێ دروست کراوە. لە کاتێکدا (کۆی بلە) هەقایەتێکی خۆشە بۆ بزواندنی هەستی نەتەوایەتی و هیچ خزمەتێکی تێگەیشتن لە ڕابردوو ناکا و هیچ بەڵگەیەکی لە پشتەوە نیە.
یان دەگووترێت ناوی عیراق لە (ئاو ڕەگ)ەوە هاتووە لەبەر ئەوەی عێراق خاکی دوو
ڕووبارەکەیە. جارێ مرۆڤ دەبێ پرسیار بکا ئەگەر وشەی ئاویش کۆن بێت لە کوردیدا کێ دەڵێ (ڕەگ) کۆنە. ئەمجار عێراق شوێنی ڕووبارەکانە نەک ڕەگی ڕووبارەکان. دووەم؛ کام سەرچاوە بەکار هاتووە بۆ ئەم لێکدانەوەیە؟ لەڕاستیدا هیچ و ئەمە دیسان خەیاڵاتی ئەو کەسەیە کە دەخوازێ هەمووشتێک بە زۆر کوردی بێ. دەنا ناوی عێراق چەند لێکدانەوەیەکی بۆ کراوە کە تا ڕادەیەک متمانە دەکاتە سەر سەرچاوەی مێژوویی. یەکەمیان ئەوەیە کە لە (وروک)ی سۆمەرییەوە گۆڕابێ، کە شارێکی گرنگی دەسەڵاتی ئەوان بووە لە خواروی عێراقی ئەمڕۆدا کە لە تەوراتیشدا ناوی هاتووە بە شێوەی (ئێرێخ). بۆچوونی دووەم؛ ئەوەیە کە لە پەهلەوی وەرگیرابێت لەبەر ئەوەی کە eraq لە زمانی پەهلەویدا مانای (خاکی نزم) دەدا کە ئەمەش لەگەڵ سروشتی عێراقدا گونجاوە، کە لە ڕابردوودا زیاتر بە خواروی عێراقی ئەمڕۆ ناوەکە گوتراوە، هەندێک لێکدانەوەی بنەچەی عەرەبیش بۆ ناوەکە کراوە کە کەمتر متمانەی دەکرێتە سەر. دیارە گران دەبێ بزانرێ کە کام لەوانە لە سەداسەد ڕاستن. بەڵام ئەوانە کۆمەڵێک بۆچوونن کە متمانەیان کردۆتە سەر سەرچاوە و بە دڵنیایییەوە بەکارهێنانی سەرچاوە و لێکدانەوەی زیاتر بۆ هەر یەکێک لەو بۆچوونانە، زیاتر نزیکیان دەکاتەوە لە ڕاستی.
هەمیشە بۆ هەموو کارەکان ڕێچکەی زانستی هەیە. بۆ نموونە کاتێک دەگوترێت وشەی (آمین) لە بنەچەدا عەرەبی نییە لەبەر ئەوەیە کە بە بەڵگەوە پێشتر لە ئایینی جوودا تۆمار کراوە، بە مانای پشتڕاستکردنەوە. وەک ئەوەی کە گوێ لە وتەیەک دەگری، لە کۆتاییدا هەموو دەڵێن (دروستە). وشەکە لە بنەچەدا لە زمانی عیبریدا و لە تێکستی جووەکان و کریستیانەکاندا بەو مانایە بە کار هاتووە. وشەکە هاتۆتە ناو فەرهەنگی ئیسلامییەوە و لە گەڵ کاتدا ماناکەی گۆڕاوە. ئەمانە هەموویان سەرچاوەیان هەیە و هەوڵەکە دەخەنە سەر ڕێچکەیەکی زانستی.
مێژوو کەرەستەیەکە بۆ تێگەیشتن لە ڕابردوو بە ئامانجی زیاتر تێگەیشتن لە بنەچەی ئەمڕۆ و وانەوەرگرتن لە ڕووداوەکان. جا خوێنەر یان گوێگر بۆ ئەوەی ئەو دوو بابەتە لە یەکتر جودا بکاتەوە دەبێ لە مێشکی خۆیدا هەمیشە پرسیار بکا، لە نووسین و بەرهەمی کەسەکان. ئەم زانیارییەی لە کوێ بوو؟ متمانەی لەسەر کام سەرچاوەیە؟ چۆن دڵنیایە کە کورد ئەو سەردەمە ئەو وشانەی بە کار هێناوە؟… بەو جۆرە پرسیارەکان زیاتر هاوکاریمان دەکەن کە مێژوو و چیرۆکنووسین لە یەکتری جودا بکەینەوە.
جا بە کوردیکردنی مێژوو بابەتێکی خۆشە بۆ هەندێک گوێگری ئاسایی لە بزاواندنی هەستی نەتەوایەتییاندا بەڵام بە هیچ شێوەیەک سوود بە تێگەیشتنمان لە ڕابردوو و ئەمڕۆ ناگەیەنێ و ئەو ئاڕاستەی کارکردنە زیاتر لە خانەی هەقایەتی خۆشدا دەمێنێتەوە. ئێمە ئەمرۆ پێویستمان بە تێگەیشتنە لە هەزاران لەو بەڵگە دێرینانە کە لە ڕابردوودا لەسەر کوردستان نووسراون و ئێمە بەگشتی ئاگاداری زۆرینەیان نین. تێگەیشتن لەو بەڵگەنامانە زیاتر هاوکاریمان دەکا لەوەی کە لە خۆمان و فەرهەنگەکەمان تێ بگەین، وەک لە خەیاڵاتی بە کوردیکردنی مێژوو.
وەک لە سەرەتای ئەم بابەتەدا ئاماژەم پێ کرد، کورد یەکێکە لەو نەتەوانەی کە لە بواری مێژوونووسینەوەدا زۆر هەژارە. هەوڵی نوسینەوەی ئەو مێژووە و دەوڵەمەندکردنی، بە پشتبەستن بە بەڵگەنامە و پەیڕەوکردنی ڕێچکەی لێکۆڵینەوەی دروست دەبێ، نەک بە خەیاڵاتی بەکوردیکردنی جیهان، کە هیچ سوودێکمان پێ ناگەیەنێ، جگە لە بزواندنی هەستی نەتەوایەتیمان و ئەو هەوڵانە تەنها لە خانەی هەقایەتی خۆشدا دەمێننەوە. هەقایەت‌گێڕانەوە ئاسانترە لە مێژوونوسینەوە، لە کاتێکدا لەوەی یەکەمیاندا بە ئارەزوو شتەکان لێک دەدرێتەوە و لەوەی دووەمیاندا هەمیشە بە هەوڵدانی زۆر و گەڕان بە دوای بەڵگەنامە و لێکدانەوەیان و پەیڕەوکردنی ڕێچکەی زانستی ئەنجام دەدرێ.

image_print

سردبیر

About خاک

سردبیر

Check Also

ملیت و حاکمیت بر اساس رضایت

مرتبط با قره باغ مورای روتبارد اشتباه فاحش این است که دولت-ملت را به فرد …

فرهنگ سترون، بررسی فرهنگ سیاسی در آیینه ی تاریخ

فرهنگ سترون، بررسی فرهنگ سیاسی در آیینه ی تاریخ سپهر ساغری “آتش غضب و کینه …

مصوبه رسمی استعمار – عدم استخدام کوردها

عارف نادری آیا در بین بیش از ۱۰ میلیون کورد در ایران (با احتساب کوردهای …